Осыдан он–он бес жыл бұрын табиғи газ негізінен көмірсутек қорларының ең ірі кен орындары шоғырланған Қазақстанның батыс өңірлерінің ғана артықшылығы болып келді. Ал басқа облыстардағы миллиондаған тұрғындар үшін көмір, отын және басқа да отын түрлері негізгі жылыту көзі болды. Алайда жағдай біртіндеп өзгеріп келеді. Елді газбен қамтамасыз ету еліміздегі ең ірі инфрақұрылымдық жобалардың біріне айналып, энергетика саласының дамуына ғана емес, халықтың өмір сапасына, экологиялық ахуалға, өңірлердің инвестициялық тартымдылығына және бизнесті дамыту мүмкіндіктеріне де тікелей ықпал етуде.
Соңғы он жылда елдің газбен қамтылу деңгейі 2016 жылғы 43%-дан 2026 жылдың басында 64%-дан астамға дейін өсті. Өсім 21 пайыздық тармақты құрады, бұл айтарлықтай нәтиже болып саналады.
Газбен қамту мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып қала береді. Бұл туралы мемлекет басшысы да бірнеше рет мәлімдеген болатын. Мәселен, 2026 жылғы 30 маусымда парламент палаталарының бірлескен отырысында президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанды газбен қамту деңгейін 80%-ға дейін жеткізу үшін газбен қамту қарқынын жеделдету міндетін қойды.
Қабылданып жатқан шаралар
Газбен қамту аясын кеңейту негізінен заңнамалық деңгейде де, инвестициялық жобалар арқылы да іске асырылып жатқан шаралар кешенімен байланысты. Мәселен, биылғы 11 маусымда парламент газ және газбен жабдықтау саласындағы мемлекеттік реттеуді жетілдіруге бағытталған заңды қабылдады.
Жалпы, Қазақстанды газбен қамту азаматтардың өмір сапасын арттыруға, өңірлерді дамытуға және елдің энергетикалық қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған 2035 жылға дейінгі газбен қамтудың бас схемасы аясында жүзеге асырылып келеді.
Инвестициялық жобалар
2025 жылдың қорытындысы бойынша газбен қамтуға арналған 84 жобаның іске асырылуы нәтижесінде 94 елді мекеннің 354 мыңнан астам тұрғыны табиғи газға қол жеткізді. Бір жыл ішінде 2 мың шақырым газ тарату желісі салынды. Соның нәтижесінде Қазақстанның 20,5 млн тұрғынының 13 млн-нан астамы табиғи газбен қамтылды.
2026 жылы газ тасымалдау инфрақұрылымын дамыту жобаларын іске асыру нәтижесінде тағы 36 мың адам табиғи газға қол жеткізеді. Биыл газ тасымалдау жүйесін дамытуға республикалық бюджеттен 27,3 млрд теңге бөлінді.
Магистральдық газ тасымалдау инфрақұрылымын дамытуға ерекше назар аударылуда. Мәселен, Қостанай облысындағы ірі өнеркәсіптік жобаларды табиғи газбен қамтамасыз ету үшін жаңа КС-14 компрессорлық станциясы мен «КС-14 — Қостанай» магистральдық газ құбырын салу жобасы іске асырылып жатыр.
Сондай-ақ катарлық инвесторлардың қатысуымен жүзеге асырылып жатқан «Бейнеу — Бозой — Шымкент» магистральдық газ құбырының екінші желісін салудың бірінші кезеңі жалғасуда. Биылғы жылдың соңына дейін жылына 10 млрд текше метрге дейін газ өткізуге қауқарлы, ұзындығы 1,5 мың шақырым газ құбырының желілік бөлігін төсеуді аяқтау жоспарланып отыр. 2027–2029 жылдарға есептелген жобаның екінші кезеңінде компрессорлық станцияларды салу көзделген, бұл газ құбырының өткізу қабілетін жылына 15 млрд текше метр газға дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Тағы бір стратегиялық маңызды жоба — Алматы және Жетісу облыстарын қосымша газ көлемімен қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін «Алматы — Талдықорған» магистральдық газ құбырының екінші желісін салу.
Елдегі газбен қамтылу деңгейінің жалпы өсуіне қарамастан, өңірлер бөлінісінде әлі де айтарлықтай айырмашылық сақталып отыр.
Газбен қамтылу деңгейі жоғары өңірлер:
Атырау облысы — 99,8%;
Маңғыстау облысы — 99,8%;
Батыс Қазақстан облысы — 99,7%;
Алматы — 99,6%;
Шымкент — 97,8%;
Ақтөбе облысы — 94,2%;
Жамбыл облысы — 92%.
Ең төмен көрсеткіштер осы өңірлерде:
Қарағанды облысы — 5,8%;
Ұлытау облысы — 4,3%;
Шығыс Қазақстан облысы — 3,3%.
2026 жылдың басындағы жағдай бойынша газбен мүлде қамтылмаған өңірлер:
Солтүстік Қазақстан облысы;
Павлодар облысы;
Абай облысы.
Сонымен қатар еліміздің бірқатар өңірінде халықтың табиғи газға қолжетімділігін кеңейтуге бағытталған жобалар іске асырылып жатыр. Төменде бірнеше мысалды қарастырайық.
Түркістан облысы
2025 жылы өңірде газ инфрақұрылымының 87 нысанын салуға 20,7 млрд теңге бөлінді. Оның ішінде 45 нысан пайдалануға берілді, ал 42 нысан бойынша жұмыстар 2026 жылға ауысып, жалғасуда.
2025 жылдың қорытындысы бойынша 41 елді мекеннің 102 мың тұрғыны табиғи газбен қамтамасыз етілді. Жүйелі жұмыстың нәтижесінде Түркістан облысындағы 801 елді мекеннің жалпы саны 1 887 455 адам тұратын 606-сы табиғи газбен қамтамасыз етілді. Бұл өңірдің газбен қамтылу деңгейін 88%-ға дейін жеткізуге мүмкіндік берді.
Биыл 74 нысанның құрылысына 13,7 млрд теңге бөлінді, оның ішінде 2,4 млрд теңге республикалық бюджеттен, 11,3 млрд теңге облыстық бюджеттен қарастырылған.
Жыл соңына дейін 33 нысанды пайдалануға беру жоспарланып отыр, бұл 34 елді мекеннің 35 мыңнан астам тұрғынын табиғи газбен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде өңірдің газбен қамтылу деңгейі 89,5%-ға жетіп, жалпы 640 елді мекендегі шамамен 2 млн тұрғын (1 923 118 адам) табиғи газға қол жеткізеді.
Қостанай облысы
2030 жылға дейінгі газбен қамтудың бас схемасы негізінде әзірленген Өңірлік газбен қамту схемасы аясында облыста көзделген 56 жобаның 22-сі іске асырылды. Қалған 34 жоба аяқталғаннан кейін газбен қамтылған елді мекендер саны 116-ға дейін (немесе жалпы санының 23,1%-ына дейін) артады, ал халықты газбен қамту деңгейі 67,7%-ға, яғни 556 685 адамға жетеді.
Газбен қамту деңгейін одан әрі арттыру үшін биыл жалпы құны 6,1 млрд теңгені құрайтын, 2026–2028 жылдарға есептелген 8 жобаны қаржыландыруға өтінім берілді. Оларды іске асыру халықты газбен қамту деңгейін қазіргі 60,4%-дан 61,1%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, өңірде тұрғын үй құрылысы көлемінің артуына және өнеркәсіптің дамуына байланысты табиғи газды тұтыну көлемі өсіп келеді. Осыған байланысты мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша жоғарыда айтылған Ақтөбе облысындағы КС-14 компрессорлық станциясынан Қостанайға дейін магистральдық газ құбырын салу жобасы іске асырылып жатыр. Жобаны іске асыру өңірдің газбен қамтылу деңгейін арттырып қана қоймай, ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға, жаңа өндірістер ашуға және қосымша жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді, бұл облыстың тұрақты экономикалық өсуіне ықпал ететін маңызды фактор болмақ.
Жобалардың іске асырылу қарқыны Қазақстанда халықтың табиғи газға қолжетімділігі кезең-кезеңімен кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Инвестиция көлемі қазіргі деңгейде сақталып, жоспарланған жобалар жүзеге асырылған жағдайда, елдегі газбен қамтылу деңгейі одан әрі артып, өңірлер арасындағы айырмашылық біртіндеп қысқара береді.
