ӨР Ұлттық статистика комитетінің халық санағы есебінің деректеріне сай Өзбекстан азаматтарының 5,4%-ы (немесе 2,1 млн адам) өздері тіркелген жерде тұрмайды.
Олардың 78,6%-ы (немесе 1,6 млн адам) — еңбек мигранттары. Олар елдегі жұмыспен қамтылған халықтың жалпы санының 8%-ын құрайды. Бұл санатқа ішкі еңбек мигранттары да, шетелге жұмыс істеуге кететіндер де кіреді. Үйінен жырақта жұмыс істейтіндердің үштен екісі — еркектер, 36,7%-ы — әйелдер.
Тіркелген жері бойынша тұрмайтын басқа мигранттардың басым бөлігін ЖОО студенттері құрайды: 15,7% немесе 329,2 мың адам. Мұнда айқын гендерлік алшақтық байқалады: студент ер жігіттер саны студент қыздарға қарағанда 4 еседей көп.
Өзбекстандағы еңбек миграциясы тақырыбы — ел экономикасы үшін ерекше маңызды. Көптеген азаматтар басқа елдерде көбірек табыс табу және отбасыларына ақша жіберу мүмкіндіктерін іздейді. Сондықтан ӨР тыйым салу емес, шетелге жұмыс істеуге кететін азаматтарға көмектесу саясатын қабылдады. 6 жылға жуық уақыт бұрын Өзбекстан қауіпсіз, реттелген және заңды көші-қон бойынша өзіне міндеттемелер алды, ал 2024 жылғы қазанда елде ӨР Министрлер кабинеті жанындағы Көші-қон агенттігі құрылды. Оның мамандары сыртқы еңбек миграциясы процестерін құқықтық реттеумен ғана емес, сонымен бірге жұмыс істеуге кеткісі келетіндерді кәсіби даярлаумен, тіпті шет тілдеріне үйретумен айналысады.
Агенттік басқа елдерге ұзақ мерзімге кететін азаматтардың өзіндік статистикасын жүргізеді. 2026 жылғы 1 маусымдағы деректерге сәйкес олардың саны 1,9 млн адамды құрайды. Олардың ішінде 1,3 млн адам нақты жұмысқа орналасу үшін кеткен. Агенттіктің сарапшыларының есептеулері бойынша бұл Өзбекстанның еңбекке қабілетті халқының 6,3%-ын құрайды. ӨР түрлі аймақтарында бұл көрсеткіш ерекшеленетінін атап өткен жөн. Мысалы, Ташкент тұрғындары арасында шетелге уақытша кеткендердің үлесі 3,1%-ды құраса, таулы Сурхандария облысында 22,8%-ды (еңбекке қабілетті әрбір бесінші азамат) құрайды. Бұл жағдайда елдің аймақтарының әртүрлі экономикалық дамуы өзіндік әсерін тигізеді.
Өзбекстаннан ұзақ уақытқа кеткендердің жартысынан астамы (51,4%-ы) уақытша тұру немесе жұмыс істеу аумағы ретінде Ресейді таңдаған: 998 мың адам. Бұған РФ-дағы икемді миграциялық заңнама мен жұмысшы кәсіптеріндегі кадр тапшылығы ықпал етеді.
Елден кеткісі келген 347,3 мың өзбекстандықтың таңдауы Қазақстанға түсті. ӨР азаматтарының бұдан екі есе аз бөлігі — 151,2 мың адам тұру және жұмысқа орналасу үшін Түркияны таңдаған.
Жұмысқа орналастыру мәселелерін орталықтандырылған түрде шешу үшін ӨР Министрлер кабинеті жанындағы Көші-қон агенттігі арнайы электрондық платформаны іске қосты. Онда 2,6 миллионнан астам азамат тіркелген. Порталда агенттіктің өзінен, сол сияқты жекеменшік рекрутингтік компаниялардан шетелдегі бос жұмыс орындары орналастырылады. Ағымдағы жылдың тамыз айының басындағы деректер бойынша платформаны жасаушының тарапынан жұмыс туралы 13,3 мың хабарландыру жарияланған. Оның 11,3 мыңы (немесе 85,2%-ы) Ресей қалаларындағы, 926 — Германиядағы, 350 — Жапониядағы бос жұмыс орындарына тиесілі. Жекеменшік рекрутингтік агенттіктен 16,4 мың бос жұмыс орны туралы хабарландыру орналастырылған. Олардың жартысына жуығы – 7,2 мың бос орын Израильдегі жұмыс туралы хабарландыруларды құрайды. Жалпы алғанда, жұмысқа орналасу географиясы бұдан да кең: тізімге 14 ел кіреді.
Еңбек мигранттарына ұсынылатын еңбекақы көптеген факторларға — қабылдаушы елдің экономикалық даму деңгейі мен экономикалық қызмет түрі сияқты макроэкономикалық факторлардан бастап, жұмыс іздеуші адамның жасы немесе білімі сияқты жеке факторларға да байланысты. Біз өзекті бос жұмыс орындарына талдау жасадық. Еңбек мигранттары үшін бос жұмыс орындарының ең көп бөлігі құрылыс, ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп секторларында шоғырланғаны белгілі болды. Ұсынылатын ең төменгі жалақы — РФ фермерлік шаруашылықтарындағы жұмысшы үшін 52 мың рубль. Ұлттық валютаның рубльге шаққандағы өзекті бағамы бойынша бұл шамамен 7,8 млн сумға сәйкес келеді. Салыстыру үшін: өткен жылдың қорытындысы бойынша Өзбекстандағы орташа номиналды жалақы 6,4 млн сумды құрады.
Еуропа елдерінде мигранттарға едәуір жоғары жалақы ұсынылады. Мысалы, Германияда өндіріс жұмысшысына немесе Болгариядағы СЕ санатындағы жүргізушіге 2,5 мың еуро төлеуге дайын. Ұлттық валютада бұл 34,5 млн сумды құрайды — бұл ӨР бойынша орташа жалақыдан 5,4 есе көп.
