Қазақстанда автокөлік өндірісі қарқынды дамып келеді. 2026 жылғы қаңтар–маусым айларында кәсіпорындар 1,2 трлн теңгенің өнімін шығарды, бұл өткен жылдың дәл осындай кезеңімен салыстырғанда 15,7%-ға артық. Ал 2025 жылдың осындай кезеңінде өндіріс көлемі 22,4%-ға ұлғайған болатын.
Автомобиль өнеркәсібі өнеркәсіптің ең қарқынды дамып келе жатқан бағыттарының бірі болып қала береді. 2015 және 2016 жылдардағы төмендеуден кейін өндіріс көлемі ақшалай мәнде жыл сайын өсіп келеді. 2023 жылы оның көлемі 1,8 трлн теңгеге жетсе, 2024 жылы 1,9 трлн теңгеден асты, ал 2025 жылы тағы 25,6%-ға өсіп, рекордтық 2,4 трлн теңгені құрады. Салыстыру үшін айтсақ, 2015 жылы кәсіпорындар небәрі 80 млрд теңгенің өнімін өндірген еді.
Өндіріс көлемінің ұлғаюымен қатар автокөлік өндірісінің Қазақстанның машина жасау саласындағы маңызы да айтарлықтай артты. 2015 жылы бұл сектор машина жасау өндірісінің жалпы көлемінің 13%-ын құраса, 2020 жылы 33,9%-ға, ал 2025 жылы бұл көрсеткіш 41,9%-ға жетті. Ал 2026 жылғы қаңтар–маусым айларында автомобиль өнеркәсібінің машина жасау өндірісінің жалпы көлеміндегі үлесі 41,4%-ды құрады, бір жыл бұрын 40,9% болған.
Автомобиль өнеркәсібі өңдеу өнеркәсібі мен жалпы өнеркәсіп құрылымындағы маңызды орнын да сақтап отыр. Биылғы жылдың қаңтар–маусым айларында автокөлік құралдарын, тіркемелер мен жартылай тіркемелерді өндіру өңдеу өнеркәсібінің 7,1%-ын және Қазақстанның жалпы өнеркәсіп өндірісінің 3,3%-ын құрады. Бұл көрсеткіштер бір жыл бұрынғы деңгеймен шамалас: 7,3% және 3,4%.
Автокөлік құралдарының өндірісі қалыптасқан бірнеше ірі өнеркәсіп орталығында шоғырланған. 2026 жылғы қаңтар–маусым қорытындысы бойынша олардың көшін 488,2 млрд теңгенің өнімін өндірген Алматы бастады. Оңтүстік мегаполистің үлесіне республика бойынша өндірілген өнім көлемінің 42,3%-ы тиесілі болды.
Екінші орынға 438,7 млрд теңге көрсеткішімен және 38% үлеспен Қостанай облысы орналасты. Осылайша, Алматы мен Қостанай облысының үлесіне елдегі автокөлік құралдарын, тіркемелер мен жартылай тіркемелерді өндірудің 80%-дан астамы тиесілі.
Қарағанды облысында өндіріс көлемі 110,9 млрд теңгені немесе республикалық көрсеткіштің 9,6%-ын құрады. Одан кейін Абай облысы (56,3 млрд теңге) мен Ақмола облысы (43,2 млрд теңге) тұр. Жалпы алғанда, көш бастап тұрған бес өңірдің үлесіне өндірістің 98,6%-ы тиесілі болды.
Қалған өңірлерде өндіріс көлемі айтарлықтай төмен болды. Астанада 11,2 млрд теңгенің, Батыс Қазақстан облысында 2,7 млрд теңгенің, Павлодар облысында 1,4 млрд теңгенің өнімі өндірілді. Бұдан бөлек, бірнеше өңірде техниканың жекелеген түрлерін, тіркемелер мен құрамдас бөлшектерді шығаратын шағын өндірістер жұмыс істейді.
Автомобиль өнеркәсібінің Алматы мен Қостанай облысының экономикасындағы рөлі ерекше. Оңтүстік мегаполисте автокөлік құралдарын өндіру машина жасау өндірісінің 82,9%-ын, өңдеу өнеркәсібінің 43,9%-ын және қаланың жалпы өнеркәсіп өндірісінің 36,4%-ын қамтыды. Қостанай облысында бұл көрсеткіштер 79,5%, 39% және 27,9%-ды құрады.
Автомобиль өнеркәсібі Абай облысының машина жасау саласында да маңызды орын алады, бұл сектордың үлесіне саладағы жалпы өндіріс көлемінің 67,4%-ы тиесілі болды. Қарағанды облысында бұл көрсеткіш 36,4%-ды, Ақмола облысында 27,7%-ды, Батыс Қазақстан облысында 10,3%-ды құрады. Қазіргі таңда Қазақстанда жеңіл және жүк автомобильдерін, автобустар мен арнайы техниканы шығаратын 11 кәсіпорын жұмыс істейді.
Саланың дамуына жаңа өндірістік қуаттардың іске қосылуы да серпін беруде. 2025 жылы жалпы инвестиция көлемі 346 млрд теңгеден асатын Astana Motors Manufacturing Kazakhstan және KIA Qazaqstan зауыттары пайдалануға берілді. Кәсіпорындар заманауи автоматтандырылған жабдықтармен жабдықталған, өндірісте 119 өнеркәсіптік робот жұмыс істейді.
Сонымен қатар, ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, елімізде жүк техникасы сегментіндегі өндірістік қуаттар да белсенді дамып келеді: Scania мен Howo өндірістерінен бөлек, биылғы жылдың төртінші тоқсанынан бастап Hyundai Trans Auto базасында жылына 500 Volvo магистральдық тартқышын құрастыру жоспарланып отыр. Сондай-ақ Barys Truck Manufactory компаниясы XCMG-мен бірлесіп электрлі жүк тартқыштарын шығару жобасын іске асыруда.
Тағы бір маңызды жайт: мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытай Халық Республикасына мемлекеттік сапары барысында қол жеткізілген келісімдер аясында Li Auto, OMODA және JAECOO маркалы автомобильдердің өндірісін жолға қою, SITRAK маркалы жүргізушісіз магистральдық тартқыштарды шығару, сондай-ақ BYD компаниясымен бірлесіп жоғары жылдамдықты қуаттау станцияларының желісін дамыту көзделген.
Айта кетерлігі, президент Қасым-Жомарт Тоқаев машина жасау саласының Қазақстан экономикасын әртараптандыру қарқынын жеделдетудегі стратегиялық маңызын үнемі атап өтеді. Мемлекет басшысы өз жолдауында Қостанай, Қарағанды және басқа да облыстарда маңызды машина жасау кәсіпорындарының іске қосылғанын, ал Алматыда Қазақстандағы ең ірі мультибрендті автомобиль зауытының ашылғанын оң үрдістердің бірі ретінде атаған болатын. Сонымен қатар Президент әлемде жүргізушісіз көлік түрлері, арнайы автомобильдер және жүк пен тауар жеткізуге арналған дрондар қарқынды дамып келе жатқанын атап өтіп, Қазақстанда мұндай технологияларды жедел енгізу үшін барлық қажетті жағдай жасалуы тиіс екенін де айтты. Қол жеткізілген келісімдер осы стратегиялық міндеттерді іске асыруға ықпал етеді.
Автомобиль өнеркәсібінің өсімі нақты көрсеткіштерден де айқын байқалады. 2026 жылғы қаңтар–маусым аралығында Қазақстанда 96,1 мың автокөлік құралы, тіркеме және жартылай тіркеме өндірілді, бұл өткен жылдың дәл осындай кезеңімен салыстырғанда 34,4%-ға көп. Бұл ретте нақты мәндегі өндіріс көлемінің өсімі ақшалай мәндегі өсімнен жоғары болды.
2025 жылдың қорытындысы бойынша ел кәсіпорындары рекордтық 174,9 мың өнім бірлігін өндірді, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 18,7%-ға артық. 2023-2024 жылдары жылдық өндіріс көлемі шамамен 147–149 мың бірлік деңгейінде сақталды. Салыстыру үшін айтсақ, 2015 жылы Қазақстанда небәрі 15,2 мың автокөлік құралы, тіркеме және жартылай тіркеме өндірілген болатын.
Өндірістің негізгі бөлігін жеңіл жолаушылар автомобильдері құрайды. 2026 жылғы қаңтар–маусым аралығында олардың өндірісі 64,8 мыңнан 88,9 мың бірлікке дейін, яғни 37,2%-ға артты. Бұл сегменттің үлесіне жалпы өндіріс көлемінің 92,5%-ы тиесілі болды.
Автобустар өндірісі 36,4%-ға өсіп, 1,5 мың бірлікке жетті. Арнайы және мамандандырылған көлік құралдарының өндірісі 50%-ға артып, 557 бірлікті құрады, ал тіркемелер мен жартылай тіркемелер өндірісі 5,9%-ға өсіп, 1,8 мың бірлікке жетті. Жүк автомобильдерінің өндірісі өткен жылдың деңгейінде сақталып, 3,4 мың бірлікті құрады.
Жаңа кәсіпорындар да саладағы жалпы өндіріс көлеміне елеулі үлес қоса бастады. 2025 жылғы қазанда пайдалануға берілген KIA Qazaqstan зауыты 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында 9,8 мың автомобиль шығарды. Кәсіпорынның жылдық өндірістік қуаты 70 мың автомобильді құрайды, ал өндіріс процесі дәнекерлеу, сырлау, құрастыру және сапаны бақылау кезеңдерін қамтиды.
Автомобиль бөлшектері мен керек-жарақтарының өндірісі де оң динамика көрсетуде. 2026 жылдың қаңтар–маусым айларында оның көлемі 327,8 млн теңгеге жетіп, бір жыл ішінде 52,7%-ға артты. Бар болғаны алты айдың ішінде кәсіпорындар 2025 жылдың толық жылдық көрсеткішінің 83%-ына тең сомада өнім өндірді.
Қазіргі өсім 2025 жылғы төмендеуден кейін өндіріс көлемінің едәуір бөлігін қалпына келтіруге мүмкіндік берді, сол жылы автомобиль бөлшектері мен керек-жарақтарының өндірісі 395,1 млн теңгені құрады. Салыстыру үшін: 2020 жылы көрсеткіш 76,5 млн теңге, ал 2021 жылы 139,1 млн теңге деңгейінде болды.
Сонымен қатар бөлшектік базаны дамыту осы статистикалық санатқа енгізілген өнімдермен ғана шектелмейді. Кәсіпорындар орындықтар, мультимедиалық жүйелер, глушительдер, бамперлер, отын және тежегіш түтіктері, дөңгелек дискілері, шиналар, аккумуляторлар, пластик бөлшектер, еден жабындары және автомобиль сымдарын өндіруді игеріп жатыр.
Қостанай облысында құны 67,2 млрд теңге болатын локализация орталығы құрылуда. Оның жобалық қуаты жылына 60 мыңға дейін автомобиль бөлшектері жиынтығын өндіруге жетеді және 600 жұмыс орнын ашу көзделген.
Ал Алматыда Astana Motors 16 млрд теңге инвестиция көлемімен өзінің жеке бөлшектік кластерін қалыптастырып жатыр. Оның құрамына мультимедиалық жүйелерді, орындықтарды, жылыту және кондиционерлеу жүйелерін, автомобиль жабындарын, глушительдерді, түтіктер мен сым шоғырларын өндіру кіреді. Компанияның жоспарына сәйкес жобаларды іске асыру алдағы бес–жеті жыл ішінде жергіліктендіру деңгейін 51%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Жергіліктендіру автобус өндірісінде де кеңейіп келеді. QazTehna зауытында қазақстандық Qarmet болатын пайдалана отырып, өз штамптау өндірісі іске қосылды. Жолаушыларға арналған орындықтар мен тұтқаларды өндіру дамып келеді, сондай-ақ аккумуляторлар мен шиналар өндірісін жергіліктендіру жұмыстары жүргізілуде. Осы жобаларды іске асыру жергіліктендіру деңгейін 27,3%-дан 48,3%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар кәсіпорындар күрделірек өндірістік шешімдерді енгізіп жатыр. Зауыттарда зияткерлік бейнеталдау жүйелері, сапаны автоматты тексеру жүйелері, өндірістік оқиғаларға жедел ден қою жүйелері, сондай-ақ цифрлық көшірмелер қолданылады. Бұл өндіріс көлемін ұлғайтып қана қоймай, қауіпсіздікті арттыруға, сапаны бақылауға және өндіріс барысын тиімдірек басқаруға мүмкіндік береді.
Кадр даярлау да маңызды бағыттардың біріне айналып отыр. Мәселен, 2025-2026 жылдары Allur University-да 4,2 мың адам оқудан өтті. Оның ішінде 1,9 мың қызметкер ұсақ тораптық өндіріс бағыттары бойынша даярланды. Сондай-ақ компания сондай-ақ оқу орындарымен ынтымақтастық орнатып, дуалды оқыту бағдарламаларын дамытып келеді.
Осылайша, автокөлік өнеркәсібі Қазақстан машина жасауының жетекші салаларының бірі ретіндегі орнын одан әрі нығайтты. Өндіріс құны да, шығарылған өнім көлемі де өсіп келеді, жаңа зауыттар іске қосылып, модельдік қатар кеңейіп, ірі өндірістік орталықтар қалыптасуда. Саланың негізгі драйвері бұрынғысынша жеңіл автомобильдер өндірісі болып қала береді, автобустар, арнайы техника және автокомпоненттер өндірісі де біртіндеп артып келеді. Келесі кезеңде жергіліктендіруді одан әрі тереңдету, отандық жеткізушілерді дамыту және күрделірек өндірістік технологияларды енгізу негізгі басымдықтардың бірі болмақ.
