Қазақстанның валюталық нарығы әлі де тұрақсыз. Негізгі шетел валютасы — АҚШ долларын мысалға алсақ, айырбастау бағамының құбылмалылығы қысқа мерзімде де, ұзақтау кезеңде де байқалады. Мәселен, ағымдағы жылдың 16 сәуірінде доллардың нарықтық бағамы 474,08 теңгені құрап, бір күн бұрынғыдан 0,6%-ға төмен, он күн бұрынғыдан 0,8%-ға жоғары, бір ай бұрынғыдан 3,5%-ға төмен және 16 қаңтармен салыстырғанда 7,2%-ға төмен болды. Бұл өзгерістердің барлығы небәрі 3,5 ай ішінде орын алған.
2026 жылы доллардың ең жоғары бағамы 7 және 8 қаңтарда тіркелді (512,83 теңге), ал ең төменгі көрсеткіш 8 сәуірде байқалды (460,37 теңге, яғни, шарықтау шегінен бірден 10,2%-ға төмен). Бұл тек ағымдағы жылдың деректері ғана. Жалпы алғанда, доллар бағамының тарихи ең жоғары деңгейі 2025 жылғы 2 қазанда тіркеліп, 549,15 теңгені құрады. Бұл ағымдағы жылдың ең жоғары мәнінен 7,1%-ға, ал ең төменгі деңгейінен 19,3%-ға жоғары.
Төмендегі кестеде аталған барлық айырмашылықтар анық көрінеді. Белгілі бір тербелістер мен ауытқуларға қарамастан, басқа да жиі қолданылатын валюталар, атап айтқанда, еуро, ресейлік рубль, қытай юані, франк және фунт стерлинг АҚШ долларының трендін қайталайтыны байқалады. Жағдайды тереңірек талдағанда, валюталардың бір-біріне қатысты да белгілі бір құбылмалылық деңгейі бар екені көрінеді. Мысалы, биылғы жылдың 16 сәуірінде Қазақстанда еуро долларға қарағанда 17,8%-ға қымбат болды (558,28 теңге және 474,08 теңге), ал бір ай бұрын бұл айырмашылық 14,6%-ды құраған, өткен жылдың бірінші тоқсанында небәрі 2%–5% деңгейінде болған. Бұл жайт кестелерде анық көрсетілген.
Осындай жағдайда валюталық нарық әрі тәуекел, әрі мүмкіндік алаңына айналады, ал валюталық операциялардың нәтижесі көбіне тек бағам динамикасына ғана емес, таңдалған қаржылық құралдарға да байланысты болады. Қысқамерзімді күрт ауытқулар валютамен жұмыс істеуде икемді, функционалды және технологиялық шешімдердің маңызын арттырады. Қазақстан нарығындағы ең ыңғайлы әрі тиімді құралдардың бірі — Eurasian Bank қосымшасында берілген Еуразиялық банктің Forex-платформасы. Бұл онлайн-платформа жеке тұлғаларға валютаны нақты уақыт режимінде өзгеріп отыратын биржалық бағамдар бойынша сатып алуға және сатуға мүмкіндік береді.
Forex-платформаның негізгі артықшылықтарының бірі — спредтің тар болуы, яғни, ол банкаралық деңгейге барынша жақын. Кіру шарттары да қолжетімді: TOD мәмілелері үшін ең төменгі сома — 1 АҚШ доллары, ал TOM және SPOT құралдары үшін — 10 мың АҚШ доллары. Бір операцияның максималды көлемі 500 мың АҚШ долларымен шектелген, ал бір клиентке арналған тәуліктік лимит шамамен 3 млн АҚШ долларын құрайды.
Платформа валюталық позицияны басқаруға арналған құралдарды да ұсынады. Пайдаланушы орташа өлшенген бағамды және баға тарихын көре алады, ал Alert функциясы белгіленген деңгейге жеткен кезде хабарламалар алуға мүмкіндік береді, осылайша, нарықты үнемі бақылап отыру қажеттілігін жояды.
Қосымша артықшылықтарының бірі — қолма-қол ақша алу шарттары: сатып алынған валютаны шотта кемінде жеті күн сақтаған жағдайда, қаражатты кассадан комиссиясыз алуға болады.
Қорытындыласақ, қазіргі таңда теңгенің АҚШ долларына және өзге де жиі қолданылатын валюталарға шаққандағы бағамына бірқатар ішкі факторлар оң әсер етіп отырғанын атап өткен жөн: бюджетке трансферттерді қамтамасыз ету үшін Ұлттық қордан валютаның сатылуы, сондай-ақ квазимемлекеттік сектор тарапынан ұсыныс, жоғары базалық мөлшерлеме, ҚР Ұлттық банкінің «айна қағидаты» механизмі және т. б.
Сонымен қатар, сыртқы конъюнктура әлі де тұрақсыз күйінде қалып, әлемдегі негізгі валюталардың бағамдары мен өзара қатынастарына ықпал етуді жалғастыруда. Мәселен, мұнай негізгі стресс-фактор болып отыр: қазіргі таңда оның бағасы жоғары болғанымен, құбылмалылығы да айтарлықтай. 16 сәуірде Brent маркалы мұнай барреліне шаққанда шамамен 94,5 АҚШ долларымен саудаланды, ал аптаның басында Иран мен Ормуз бұғазы төңірегіндегі дағдарыс аясында 100 АҚШ долларынан да жоғары деңгейге көтерілген еді. Бұған қоса, жаһандық доллар әлсіреген күйде қалып отыр, бұл дамушы нарықтар валюталарына қолдау көрсетуде: Reuters деректеріне сәйкес, 16 сәуірдегі жағдай бойынша доллар алты апталық ең төменгі деңгейлерге жақын сақталуда.
Жаһандық қақтығыстар мен жалпы тұрақсыздық қазіргі кезде тәуекелдерді арттыра отырып, сонымен бірге құбылмалы валюталық нарықта жаңа мүмкіндіктер де ашуда. Осыған байланысты қолайлы әрі тиімді құралдарға деген сұраныс өсіп келеді. Егер бұрын биржалық бағамдар мен кәсіби валюталық құралдар негізінен бизнес өкілдері үшін маңызды болса, бүгінде олар банктік қосымшаларға, соның ішінде Еуразиялық банктің Forex-платформасы сияқты шешімдерге интеграцияланып, халық арасында да кеңінен танымал бола бастады.
