ҚР Әскери-теңіз күштерінің 24 қыркүйекте Маңғыстау облысында өткен «Хазар қорғаны — 2026» оқу-жаттығуы кезінде орын алған қайғылы оқиға ҚР Қорғаныс министрлігінің (ҚМ) басшылығына, сол сияқты жалпы әскери қызметті ұйымдастыру жүйесіне қатысты көптеген сауал туындатты. ҚР Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің деректері негізінде біз Қазақстандағы әскери қылмыстарға қатысты жағдайға талдау жасадық. Терең себеп-салдарлық сараптамаға бармай, тек қылмыстық істердің динамикасы мен зардап шеккендердің санына қарап-ақ соңғы жылдары қазақстандық армия ішіндегі мәселелердің тереңдей түскенін ұғынуға болады.
Дереккөздің ақпаратына сәйкес 2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында Қазақстанда 261 әскери қылмыстық құқық бұзушылық тіркелді —бұл өткен жылдың сегіз айымен салыстырғанда 1,5 есеге көп. 2023 жылдан бастап олардың саны өсіп келеді. Көпжылдық динамика қаңтар–тамызда тіркелген мұндай қылмыстардың саны тіпті толық жылдардың көрсеткіштерімен салыстырғанда да 2020 жылдан бергі ең жоғарғы шекке жеткенін көрсетеді. Ағымдағы жылдың сегіз айында қаралып жатқан әскери қылмыстық құқық бұзушылықтардың жалпы саны 309-ды құрап, 2025 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 48,6%-ға артты.
Биылғы жылдың сегіз айында Қазақстанда 363 адам әскери қылмыстардың құрбаны болды. Бұл да өте ауыр көрсеткіш — тіпті толық жылдардың есептеріндегі деректермен салыстырсақ та, бұл 2020 жылдан бергі ең жоғарғы сан. Өткен жылдың қаңтар–тамыз айларымен салыстырғанда қылмыстың 2,5 есеге өскені байқалды. Ең көп зардап шегетін осал топ – 20 жасқа толмаған қазақстандық жастар. Әскери қылмыс құрбандарының жартысынан көбі тұрақты түрде осы санатқа тиесілі. Егер 2020 жылы мұндай қылмыстардан осы жас санатындағы 42 адам зардап шексе, 2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында бұл көрсеткіш 256 адамға жетті.
